← Back to journal(တွၼ်ႊသိုပ်ႇ) ၽွၼ်းယွၼ်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း Internet ၼိူဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ

October 3, 2026

(တွၼ်ႊသိုပ်ႇ) ၽွၼ်းယွၼ်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း Internet ၼိူဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ

တွၼ်ႊ 6 - ၵၢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ ပၢႆးၸႂ်

လိူဝ်သေတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း လမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၾူၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ တေႃႇ တူဝ်ၶိင်းပႃး။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၾူၼ်း လႄႈ ၼွၼ်းလိုၵ်းႁႅင်းသေဢမ်ႇၵႃး ပေႃးမႃးတူၺ်းတီႈ ငဝ်းလၢႆးဢၼ် ၶဝ်တေလႆႈ ပၵ်းၸႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉဢမ်ႇပၵ်းၸႂ်လႆႈလႄႈ ၸႂ်တဵၼ်ႈသၢၼ်ႈႁႅင်း။ မိူဝ်ႈၽွင်းတေလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လၢႆလၢႆဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင် တွၼ်ႊတႃႇ တေၶိုၼ်းမႄးပၵ်းၸႂ်လႆႈလႄႈ ၸၢင်ႊဝႃႈလႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉ ယွၼ်ႈၼိူဝ် ၵၢၼ်ပၵ်းၸႂ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇမႃးတေႉ။ (Williamson, 2026)

လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ ပၵ်းၸႂ်တူၺ်းလႆႈ 2မဵတ်ႉၶိုင်ႈမိူဝ်ႈ 2004 သေ ထိုင်မႃး 2021သမ်ႉ တူၵ်းၵႂႃႇထိုင် 47 သိၵ်ႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၼႆႉပဵၼ် ဢၼ်ပိူင်းၼႄဝႃႈ ၵၢၼ်ပၵ်းၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ယူပ်းယွမ်းမႃးႁႅင်း။ လၢႆးတၢင်း တႃႇၶိုၼ်းမႄးသၢင်ႈႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ပၵ်းၸႂ်ႁဝ်းလီမႃးၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈမီးယူႇ။ ၵူၼ်း ၼုမ်ႇပၢၼ်သိၵ်ႉႁိၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်းတိုၵ်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းလႄႈ လူၺ်ႈၵၢၼ် မူၼ်ႉမႄးလၢႆးယူႇၵိၼ်ၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလီမႃးၶိုၼ်းယူႇ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူႊ ဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၵၢၼ်လႅၼ်ႇႁႅင်း၊ ႁႃလွင်ႈမူၼ်ႊသိူဝ်းၸႂ် ဢၼ်တေဢမ်ႇလႆႈတူၺ်း ၼႃႈၾူၼ်းၼႃႈၶွမ်း၊ ၵၢၼ်မၵ်းၶၢဝ်းတူၺ်းၼႃႈ ၾူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၼွၼ်းဢိမ်ႇဢိမ်ႇၼႆႉ သင်ဝႃႈသၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽိင်ႈ ယၢမ်ႈၵႂႃႇၼႆ တေၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ပၵ်းၸႂ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇလီမႃးၶိုၼ်းယူႇ။ (Jargon, 2022)

တွၼ်ႊ 7 - ၶေႃႈႁပ်ႉႁၼ်ၼိူဝ် ၾၢင်ႁၢင်ႊတူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ

ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၸဵင်ႇႁၼ်ၵူၼ်းၼိူဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၶိင်း ၵိုင်ႇလီပဵၼ်ႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၵႅပ်ႈတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၵေႃႈ တေယၢမ်ႈႁၼ် ၼိူဝ် Online လႄႈ social media ယူႇ လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈႁင်းၵၼ် ၼိူဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈတူဝ်ၶိင်းၼႆႉ။ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းပီးဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼႆ တေႉၵႆႉလႆႈႁၼ် လွင်ႈၶဝ် ထုၵ်ႇၺႃးပေႉၵိၼ်ဝႃႈႁင်းတေႉတေႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတေႃႈလဵဝ် (ပိူင်လူင်ၼၢင်းယိင်း) ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၶိင်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်ပဵင်းပေႃး၊ ဢႅဝ်ဢမ်ႇ လဵၵ်ႉပဵင်းပေႃးလႄႈ ၾၢင်ႁၢင်ႊၶူၼ်ႁူဝ်၊ ၶူႈၼင်လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႊတူဝ် ၶိင်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇၸႂ်ၶဝ်။ ပေႃးမႃးတူၺ်းထႅင်ႈ ၽွၼ်းသိုပ်ႇ မၼ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ။ ၵူၼ်းသႅၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပိုင်ႈဢိင် AI လႄႈ Application ဢၼ်ၸၢင်ႊမႄးႁၢင်ႊသေ တတ်းတေႃႇၶႅပ်းႁၢင်ႊၶဝ် ၵွၼ်ႇပႆႇ လူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၼ်လႆႈၸႅင်ႈၸႅင်ႈဝႃႈ Internet ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် တူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ဢမ်ႇႁတ်းဢဝ် ႁၢင်ႊၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢၼ်တေႉတေႉၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇတင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇ ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶုၺ်ႉႁၼ် ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၾၢင်ႁၢင်ႊတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်တေႁႃ ဢူၺ်းၵေႃႉယၢပ်ႇလႄႈ ၸႂ်ႁိပ်ႇႁွပ်ႈ ဢၼ်ၵူဝ်ႇပိူၼ်ႈႁူႉ ၾၢင်ႊႁၢင်ႊတေႉၶဝ် သုင်ၼႆယဝ်ႉ။ (Pediatr, 2022)

မိူဝ်ႈၽွင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႄးႁၢင်ႊၶဝ်တေ တႅင်ႇပဵၼ် ၼင်ႇဢၼ်ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၼိူဝ်လႅင်းတေႁပ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈတေတၢင်ႇ တွၼ်ႊတႃႇတေလႆႈ ၵူၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈၵႂၢမ်း ယွင်ႈဝႃႈ “ႁၢင်ႊလီ” တီႈပိူၼ်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ် ဝူၼ်ႉယုမ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ တူဝ်ၶိင်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပိူၼ်ႈလႆႈၸႂ် လႄႈ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၽိင်ႈႁၢႆႉဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဝႆႉ တူဝ်ၶိင်းၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပိူၼ်ႈတေလႆႈတႅပ်းတတ်းပၼ် ၵႃႊၶၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်းလၢႆလၢႆဢၼ်ၵေႃႈ ပၢႆးၼႄဝႆႉ ၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၸႂ်ႉ social media တိူဝ်းၼမ်ၼႆႉ တိုဝ်ႉတၢင်းတွၼ်ႊတႃႇ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇပဵင်းၸႂ်ၼိူဝ်တူဝ်ၶိင်းၼႆႉ ၼမ်ႁႅင်း လႄႈ လၢႆႈၶၢမ်ႇၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်းႁႅင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း social media ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁဝ်း ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈဢမ်ႇပဵင်းၸႂ်ၼိူဝ် တူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၵၢၼ်ဝႆႉၵႃႊၶၼ်တူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢေႇႁႅင်းယဝ်ႉ။ (LeBlanc, 2026)

တွၼ်ႊ 8 - ၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ဝႃႈႁင်းၼိူဝ်ၼႅင်ႈၾႃႉ

ၼႂ်းလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈယူႇၵူႊဝၼ်း ဝၼ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးႁႅင်း။ ယိုင်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် မၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ လၢႆးပေႉၵိၼ်လူလၢႆၵၼ်ၵေႃႈ တိူဝ်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃး။ ၼိူဝ် online ၼႆႉ သႅၼ်းၵူၼ်းယိုင်ႈၶႅၼ်းၼမ်လႄႈ တၢင်းယုမ်ႇယမ်၊ ၵႃႊၶၼ် လႄႈ ၸဵင်ႇႁၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၶဝ်ၼႆ ၶဝ်ၸႃႉၸိူဝ်ႉဢၼ် ဝူၼ်ႉမိူၼ် ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပေႉၵိၼ်ဝႃႈႁင်းၵေႃႉပႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်း။ လၢႆး ပေႉၵိၼ်ဝႃႈႁင်းၸိူဝ်ႉၼႆၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တူဝ်ႁၢင်ႊတေဢမ်ႇ တုမ်ႇတိူဝ်ႉသင် သေတႃႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တၢင်းၸဵပ်းၼႂ်းၸႂ် ဢၼ်ၽေးမၼ်းၶႅၼ်း ႁၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တိူဝ်ႉႁတ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပေႉၵိၼ် ၼိူဝ် Online ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶဝ်လႄႈ သင်ဝႃႈ ၶဝ်လၢတ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်းတေဢမ်ႇထိုင်တူဝ်ၶဝ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၺႃးဝႃႈၼႆႉ တေပဵၼ်ႁိုဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈႁင်းမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၶုၺ်ႉႁၼ် ဢီးလူတေႃႇၵူၼ်းလႆႈၺႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈ ႁင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ သင်မၼ်းယၢမ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းသင်ၸိုင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈ ၼမ်ႉၵႂၢမ်ႉဢၼ်မၼ်းၸႂ်ႉတႃႇဝႃႈႁင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးၵမ်းလွၺ်းလွၺ်းယဝ်ႉ။ (Christopher P. Barlett, 2016)

ႁဝ်းၶဝ်ၵူႊၵေႃႉလိူၵ်ႈလႆႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် - ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈမီးႁႅင်းၸႂ်ၵႂႃႇ။ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈလူင်ၼႆႉ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ် တေၶႂ်ႈဝႃႈႁင်းပိူၼ်ႈ၊ လၢတ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇလီ ပေႉၵိၼ်လူလၢႆပိူၼ်ႈသေတႃႉ သင်သူငိူင်ႉဝႄႈလႄႈ ပိၼ်ႇပၢႆႇပၼ်ႁႅင်းၸႂ်ပိူၼ်ႈလႆႈၼႆ တူင်ႇၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လူင်ႁဝ်းၼႆႉ တေတိူဝ်းလီယူႇမႃး။

တွၼ်ႊ 9 - ၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇဢိင်ၼိူဝ်ႁႅင်းတူၼ်တူဝ်

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ၼိူဝ် Online ၼႆႉဢမ်ႇလူဝ်ႇပဵၼ် ၵေႃႉတူဝ် ယႂ်ႇ ၸင်ႇတေပေႉ။ ပွင်ႇဝႃႈၶႂ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းယွမ်၊ ၵူၼ်းပွၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢမ်ႇတဵမ်ၵေႃႈယဝ်ႉ သင်မီးၾူၼ်းၼိူင်ႈလုၵ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႊဝႃႈႁင်း ပိူၼ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမၢင်ႊၵေႃႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈၶဝ်ၶႂ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းထႅင်ႈ ၵေႃႉၼိူင်ႈၼႆ မၼ်းၸၢင်ႊၵႂႃႇႁူမ်ႈပိူၼ်ႈသေ ပေႉၵိၼ်ၵေႃႉလဵဝ်လႄႈ ၵၢၼ်ပေႉ ၵိၼ်သႅၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇယဝ်ႉတီႈဝႃႈ တူဝ်ႇၽႂ်ယႂ်ႇလႄႈ ၽႂ်ပေႉၵူၺ်း မၼ်း လၢမ်းတေႃႇ ပၢႆးၸႂ်ၵူၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ဢမ်ႇယဝ်ႉတီႈ ဢၼ်ဝႃႈ ပေႃးမိူဝ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ လွတ်ႈယဝ်ႉၵူၺ်း၊ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ပေႉၵိၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းၵေႃႉလႆႈၶၢမ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႊဝႄႈသေဢိတ်း။ မၼ်းၸူး မိူၼ်ဝႃႈ သင်ၵမ်ၾူၼ်းၶၢဝ်းလႂ်ၵေႃႈ တေလႂ်ႈႁၼ် Comment၊ လိၵ်ႈဢၼ် ပိူၼ်ႈဝႃႈႁင်းမႃးလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႊၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းၸၢင်ႊပဵၼ်ၵွၼ်ႇ။ မိူၼ်တင်းလႆႈၶၢမ်ႇၺႃး ဝႃႈႁင်းဝႆႉ ၵူႊၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃမၼ်းတေႁဵတ်းၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈတေႃႇသူႈဝႆႉ (Fight or flight state)တႃႇသေလႄႈ မိူဝ်ႈၼွၼ်းၵေႃႈ ဢွၵ်းဢေႃမၼ်းတေဢမ်ႇလိုဝ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ သင်လႆႈယူႇၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၼႆႉႁိုင်ၼႆ တေမီးႁွၺ်းဢတ်း ၼႂ်းၸႂ် (Trama) မႃးယဝ်ႉ။ (Sameer Hinduja, 2014)

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ Cyberbullying ၼႆႉတိူဝ်းႁုပ်ႉႁၢႆႉလႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈၸႂ်ၵမ်းလဵဝ်လိူဝ်သေ ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းပေႉၵိၼ်ၼႆသေ ၵူၼ်းၵမ်ႈ ၼမ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈၺႃးသေၶႂ်ႈဝႄႈပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေၵႆႉ ဝူၼ်ႉပွတ်းသေ ၶႃႈတူဝ်တၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းလၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈတူဝ်ဢမ်ႇ ၸဵပ်းသေ တႃႉ မၼ်းၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈပၢႆးၸႂ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈၶွင်ႈ ၶမ်လူင်ဝႆႉ တေႉတေႉ။

တွၼ်ႊ 10 - ၶေႃႈလူပ်းလိုၼ်း

ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်းတႄႉ Internet ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၺ်းဝႃႈ ပၼ်တၢင်း ၵျေႃႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းၵူၺ်း - မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈဢၼ် မႄးလတ်းသၢင်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ လၢႆးဝႆႉၸႂ်လႄႈ ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇတေႉတေႉ။ ၵၢၼ်ဢၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ တူၺ်း၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ Short form content ၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇပေႃးပၵ်းၸႂ်လႄႈ မႃး၊ ၵၢၼ်တူၺ်းၺႃး လွင်ႈပွၺ်ႇပူၺ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ႁပ်ႉႁၼ် တေႃႇ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူႈၼႆႉ ပိူင်ႈၵႂႃႇႁႅင်းႁႅင်း။ ပေႃးမႃးတူၺ်းထႅင်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁၼ်ပိူၼ်ႈလီသေ မႃးၼိူင်ႈၶိုၼ်းတူဝ်ႁဝ်းသေ တႅၼ်းတီႈတေပဵၼ် ႁႅင်းၸိုၼ်ႇတႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉယဵၼ်းပဵၼ် လွင်ႈမႆႈၸႂ်၊ လွင်ႈဢမ်ႇပဵင်းပေႃး ၼိူဝ်တူဝ်ၶိင်းသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၸႂ် ဢၼ်ပႂ်ႉလွင်ႈမၵ်း မၼ်းတီႈပိူၼ်ႈဝႃႈ “တူဝ်ၶိင်းသူႁၢင်ႊလီၵျႃႉ” ၼႆၸင်ႇမေႃႁပ်ႉလႆႈ။ သင်ဝႃႈ ၼႂ်းတႃပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်းလဝ်းပဵင်းပေႃးၵေႃႈ သမ်ႉတေၺႃး ၵႂၢမ်းသေႉ ၵႂၢမ်းဝႃႈထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ internet လႄႈ social media ၼႆႉသၢင်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼိူင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၶုၺ်ႉႁၼ် ႁူမ်ႇလူမ်ႈတီႈၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇပၢႆးၼႄမႃး တၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉသေ ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ Internet ၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းတေပဵၼ်တီႈဢၼ် ၸၢင်ႊပၼ်ၽွၼ်းၸႃႉတေႃႇ လုၵ်ႇဢွၼ်ႇသေတႃႉ တႅၼ်ႈတေႁဝ်းတေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉတတ်းၶၢတ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ။ တူင်ႇၵူၼ်း၊ ၽူႈပွင်ၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃသူၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မေႃသွၼ်၊ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉ ၵိုင်ႇလီမီး ၵၢၼ်ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း Internet လႄႈ ၵိုင်ႇလီသႂ်ႇဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈၼႂ်း လၵ်းႁဵၼ်းၼႆႉသေ ၵိုင်ႇလီသၢင်ႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်း Social media ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်းလႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ် လႆႈလွတ်ႈၵၢင်းလႆႈ ၽွၼ်းႁၢႆႉ internet ၵႃႈၼင်ႇပဵၼ်လႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

Works Cited

  • Schneider, S. K. (2012, Jan). Cyberbullying, School Bullying, and Psychological Distress: A Regional Census of High School Students. From National Library of Medicine: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3490574/
  • Patchin, J. W. (2025, June 30). Cyberbullying Victimization . From Cyberbullying Research Center: https://cyberbullying.org/2025-cyberbullying-data
  • Carol Vidal, J. M. (2024, September 25). Social Media and Mental Health in Children and Teens . From Johns Hopkins Medicine: https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/social-media-and-mental-health-in-children-and-teens
  • Jonathan Haidt, Z. R. (2026). Social media is harming adolescents at a scale large enough to cause changes at the population level. From World Happiness Report: https://www.worldhappiness.report/ed/2026/social-media-is-harming-adolescents-at-a-scale-large-enough-to-cause-changes-at-the-population-level/
  • Marlene Ebster, M. L. (2026, June 13). Taming the endless scroll? Short-form videos, digital routines and neurocognitive outcomes in youth. From Springer Nature Link: https://link.springer.com/article/10.1007/s00787-026-03083-7?utm_source=chatgpt.com#citeas
  • Ahmed Mohamed Fahmy Yousef, A. A. (2025, March 7). Demystifying the New Dilemma of Brain Rot in the Digital Era: A Review . From National Library of Medicine: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11939997/
  • Aishwariya Jha, D. B. (2022, October ). Neurobiology of Sex and Pornography Addictions: A Primer . From ResearchGate: https://www.researchgate.net/publication/364261502_Neurobiology_of_Sex_and_Pornography_Addictions_A_Primer
  • Williamson, B. (2026, January 30). Teen attention spans shrink with the rise of short-form content. From King Street Chronicle : https://shgreenwichkingstreetchronicle.org/158962/features/social-media-leads-to-shrinking-attention-spans-in-teenagers/
  • Jargon, J. (2022, April 2). TikTok Brain Explained: Why Some Kids Seem Hooked on Social Video Feeds. From The Wall Street Journal : https://www.wsj.com/tech/personal-tech/tiktok-brain-explained-why-some-kids-seem-hooked-on-social-video-feeds-11648866192
  • Pediatr, J. D. (2022, January 1). Early adolescent social media-related body dissatisfaction: Associations with depressive symptoms, social anxiety, peers, and celebrities. From National Library of Medicine: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8196598/
  • LeBlanc, R. A. (2026, June 1). Social Media Addiction Statistics. From Sokolove Law: https://www.sokolovelaw.com/personal-injury/social-media-addiction/statistics/
  • Christopher P. Barlett, D. A. (2016). Predicting Cyberbullying From Anonymity. In D. Gentile, Predicting Cyberbullying From Anonymity (pp. 171-180). Washington, D.C.: American Psychological Association.
  • Sameer Hinduja, J. W. (2014, October). Cyberbullying: Identification, Prevention, & Response. From Cyberbullying Research Center: https://cyberbullying.org/Cyberbullying-Identification-Prevention-Response.pdf
  • Children and Families Directorate. (2024, April 23). Working with children and young people who have displayed harmful sexual behaviour: evidence based guidance for professionals working with children and young people. From The Scottish Government: https://www.gov.scot/publications/working-children-young-people-displayed-harmful-sexual-behaviour-evidence-based-guidance-professionals-working-children-young-people/pages/2/
  • Marceau, A. (2025, August 4). Does Porn Cause Anxiety? . From Healthline: https://www.healthline.com/health/does-porn-cause-anxiety
  • Hoadley, D. (2026, March 30). How Cognitive Distortions Affect Relationships: How to Identify Issues and Find Support Options. From Mission Connection Healthcare: https://missionconnectionhealthcare.com/mental-health/cognitive-distortions/relationships/

ၸၢႆးဢူပိူင်းၾႃႉ (101 ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး)